Günümüzde özellikle LinkedIn, Reddit ve benzeri profesyonel sosyal ağlarda başarı kavramı büyük ölçüde şirket değerlemeleri üzerinden tanımlanmaktadır. Yüksek büyüme oranları, yatırım turları, milyar dolarlık değerlemeler ve kısa sürede ölçeklenen girişimler, modern girişimcilik kültürünün merkezine yerleştirilmiş durumdadır. Bu anlatılar çoğu zaman “ilham verici başarı hikâyeleri” olarak sunulmakta ve geniş kitlelere örnek model olarak aktarılmaktadır.
Ancak bu başarı anlatılarının önemli bir kısmı, başlangıç koşulları dikkate alınmaksızın değerlendirilmektedir. Oysa ekonomik, sosyal ve psikolojik başlangıç avantajları; bireylerin risk alma kapasitesini, girişimcilik motivasyonunu ve sürdürülebilir büyüme ihtimalini doğrudan etkileyen temel faktörlerdir.
Bugün yüksek değerlemelere ulaşmış birçok girişimin arka planında:
- güçlü aile sermayesi,
- nitelikli eğitim imkanları,
- geniş profesyonel çevreler,
- finansal güvenlik ağları,
- başarısız olma toleransı,
- ekonomik baskılardan görece bağımsız yaşam koşulları
gibi unsurlar bulunmaktadır.
Bu durum söz konusu başarıları değersiz hale getirmemektedir. Ancak başarı analizinin yalnızca “ulaşılan sonuç” üzerinden yapılması, başlangıç koşullarının oluşturduğu yapısal avantajları görünmez hale getirmektedir.
Özellikle Türkiye gibi ekonomik dalgalanmaların yoğun olduğu ülkelerde girişimcilik çok daha farklı dinamikler içerisinde şekillenmektedir. Günlük yaşam maliyetleri, barınma sorunları, yüksek enflasyon, finansmana erişim zorlukları ve ekonomik belirsizlikler; bireylerin yalnızca ticari risk değil, aynı zamanda yaşam riski de taşımasına neden olmaktadır.
Bu nedenle Türkiye özelinde değerlendirme yapıldığında, girişimcilik başarısının yalnızca şirket değeri veya yatırım büyüklüğü ile ölçülmesi sağlıklı bir yaklaşım değildir.
Öncelikle şu gerçeğin kabul edilmesi gerekir:
Bir işletme kurmak her zaman devrimsel bir fikir üretmek anlamına gelmez.
İşletmelerin temel amacı:
- ekonomik faaliyet üretmek,
- sürdürülebilir gelir elde etmek,
- istihdam sağlamak,
- vergi üretmek
ve ekonomik döngüye katkıda bulunmaktır.
Bu çerçevede değerlendirildiğinde, sürdürülebilir her işletme aslında doğrudan ekonomik sistemin taşıyıcı unsurlarından biridir.
Bir işletme yalnızca kurucusuna gelir sağlamaz. Aynı zamanda:
- çalışanlarına düzenli gelir oluşturur,
- sosyal güvenlik sistemine katkı sağlar,
- kamu maliyesine vergi üretir,
- tedarik zincirlerini canlı tutar,
- ekonomik hareketliliği destekler.
Üstelik devlet açısından bakıldığında işletmeler, vergi ve sosyal güvenlik tahsilatının en düzenli ve sürdürülebilir kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Çalışanların gelir vergileri ve sosyal güvenlik primleri büyük ölçüde işletmeler aracılığıyla tahsil edilmekte, dolayısıyla işletmeler yalnızca ticari değil aynı zamanda kamusal ekonomik yapı açısından da kritik bir rol üstlenmektedir.
Bu noktada başarı kavramının yeniden tanımlanması gerekmektedir.
Örneğin;
- sıfır sermaye ile yola çıkan,
- ekonomik güvencesi bulunmayan,
- günlük yaşam baskıları altında faaliyet gösteren,
- buna rağmen şirket kurabilen,
- belirli bir ciro seviyesine ulaşabilen,
- istihdam oluşturabilen,
- vergisini düzenli ödeyen
ve tüm bunları uzun yıllar sürdürülebilir biçimde devam ettirebilen bir işletmenin başarısı, yalnızca şirket değerlemesi üzerinden yapılan analizlerin dışında bırakılmamalıdır.
Özellikle Türkiye şartlarında:
- on yıl boyunca faaliyetini sürdürebilmek,
- çalışan maaşlarını düzenli ödeyebilmek,
- ekonomik kriz dönemlerini yönetebilmek,
- nakit akışını koruyabilmek,
- operasyonel devamlılığı sağlayabilmek
başlı başına ciddi bir yönetim başarısıdır.
Buna karşın günümüz dijital kültürü çoğu zaman yalnızca hiper büyüme gösteren girişimleri görünür hale getirmektedir. Bu durum ise toplumun geniş kesimlerinde başarı algısının daralmasına ve girişimciliğin yalnızca büyük sermaye ile mümkün olduğu yönünde psikolojik bir algı oluşmasına neden olmaktadır.
Oysa gerçek ekonomik yapı incelendiğinde, ülkelerin sürdürülebilir kalkınması büyük ölçüde küçük ve orta ölçekli işletmeler tarafından sağlanmaktadır. İstihdamın, vergi gelirlerinin ve ekonomik dolaşımın önemli bir bölümü bu işletmeler üzerinden gerçekleşmektedir.
Dolayısıyla topluma ilham verecek başarı hikâyeleri değerlendirilirken yalnızca ulaşılan finansal büyüklüklerin değil;
- başlangıç koşullarının,
- sürdürülebilirliğin,
- ekonomik dayanıklılığın,
- toplumsal katkının,
- oluşturulan istihdamın
ve uzun vadeli devamlılığın da dikkate alınması gerekmektedir.
Başarı kavramının yeniden ele alınması, özellikle gelişmekte olan ekonomilerde girişimcilik kültürünün daha gerçekçi, daha erişilebilir ve daha toplumsal bir zeminde değerlendirilmesine katkı sağlayacaktır.
Nihayi Değerlendirmem
Belki de artık girişimcilik ve başarı kavramlarını yalnızca yatırım büyüklükleri, şirket değerlemeleri veya agresif büyüme rakamları üzerinden değerlendirmeyi bırakmak gerekmektedir.
Özellikle gelişmekte olan ekonomilerde, sürdürülebilirlik sağlayabilen, istihdam oluşturabilen, ekonomik sistem içerisinde uzun yıllar ayakta kalabilen işletmelerin de en az yüksek değerlemeli girişimler kadar görünür hale gelmesi önem taşımaktadır.
Çünkü toplumlara gerçek anlamda umut veren şey, yalnızca sıra dışı başarı örnekleri değil; ulaşılabilir, gerçekçi ve sürdürülebilir başarı modelleridir.
Belki de artık şu soruyu daha fazla sormanın zamanı gelmiştir:
Gerçek başarı, ulaşılan şirket değeri midir; yoksa tüm ekonomik zorluklara rağmen sürdürülebilir bir yapı inşa edebilmek midir?