Gün geçmiyor ki sosyal medyada şu tür cümlelerle karşılaşmayayım:
“Fazla çalışmak faydasızdır.”
“Hayat çalışmaktan ibaret değil.”
“Çalışmak için yaşamıyoruz, yaşamak için çalışıyoruz.”
“Bedenimiz fazla mesai için tasarlanmadı.”
Bu tarz sözler, motivasyon içerikleriyle, renkli görsellerle ya da kişisel gelişim guru’larının ağdalı cümleleriyle süslenip karşımıza çıkarılıyor. İlk bakışta kulağa mantıklı da geliyor. Ama bir durup sormak lazım: “Fazla çalışmak” dediğimizde aslında neyi kastediyoruz?
Emek mi, Ezilmek mi?
Bir insanın gelişimi, hayatı boyunca biriktirdiği tecrübeyle doğru orantılıdır. Tecrübeyi de ancak emek, deneyim, sorumluluk ve evet, fazla çalışmak sayesinde kazanabiliriz. Ama burada önemli bir ayrım var: Mecburiyetten yapılan bir çalışma ile tutkuyla yapılan bir emek arasında dağlar kadar fark var.
Kendine Yatırım Yapmanın Diğer Adı
Eğer bir işi seviyorsan, o işe emek vermek, zaman harcamak ve sınırlarını zorlamak seni yormaz; aksine güçlendirir. Bu, yalnızca ekonomik karşılık beklenen bir “fazla mesai” değil; kendin için, gelişimin için yaptığın bir yatırımdır.
Mesela ben bilişim sektöründe çalışan biriyim. Gün boyu sistem sorunlarıyla uğraşıyorum. Mesai bittiğinde birçok kişi bilgisayarını kapatıp kenara çekilirken, ben bazen yeni çıkan bir teknolojiyi incelerim, bazen kendi otomasyon sistemlerimi geliştiririm, bazen de bir blog yazısı yazarım. Bunun için kimse bana bir ücret ödemiyor. Ama bu sayede hem bilgim tazeleniyor hem de yazma kaslarım gelişiyor. Ve bu süreç bana, mesai saatlerinde aldığım birçok eğitimden daha fazla şey katıyor.
Ustalık, Saatle Ölçülmez
Yazılım geliştiricileri düşünün. Gündüz saatlerinde verilen projeleri kodlayan bir kişi, akşam vakti kendi oyun motorunu yazabilir, yeni nesil framework’leri kurcalar, açık kaynak projelere katkı sunabilir. Bu “fazla çalışma” değil midir? Elbette öyledir. Ama kendi gelişimi için yapılan bir fazla çalışmadır. On yıl sonra işine de, hayatına da yön veren birikim işte bu zamanlarda kazanılır.
Bir aşçıyı düşünün. Mesai saatlerinde restoran menüsündeki yemekleri çıkarır. Ama akşam evinde kendi tarif defterini geliştiriyorsa, farklı mutfaklardan ilham alıp denemeler yapıyorsa, bu da bir fazla çalışmadır. Ama amacı zam alıp almamak değil, ustalaşmaktır.
Ya da bir öğretmen… Haftalık ders programını tamamladıktan sonra, hafta sonları çocuklara özel içerikler hazırlıyorsa, yeni anlatım teknikleri araştırıyorsa, bu da kendini adamanın bir örneğidir.
Sömürüye Diren, Gelişime Aç Kalma
Ne yazık ki sosyal medyada “fazla çalışmak kötüdür” söylemi, çoğu zaman yanlış bir yerden okunuyor. Burada eleştirilen şey aslında sömürü kültürü olmalı. Yani emeğinin karşılığını alamamak, kurumsal baskıyla çalıştırılmak, hafta sonları bile şirkete adanmak zorunda bırakılmak… Buna kimse “iyi bir şey” demez zaten.
Ama bunun üzerinden “fazla çalışmak kötüdür” gibi toptancı bir çıkarım yapmak; gençlerin öğrenme merakını, bireylerin tutkusunu ve gelişme arzusunu törpülüyor. Oysa bizler, gelişmekte olan bir ülkede, hâlâ çoğu şeyi bireysel gayretle başarmak zorunda olan insanlarız. Hepimizin bir yerden sıyrılma, daha iyisine ulaşma, hayatını dönüştürme hayali var. Bunun yolu da, fazladan emek vermekten, fazla çalışmaktan geçiyor.
Hayat Sadece İş Değil
Elbette, bu fazladan emek anlayışı; kişisel yaşamı, aileyle geçirilen zamanı ve ruhsal dengeyi tamamen göz ardı etmek anlamına gelmemeli. Hayat sadece çalışmaktan ibaret değildir. Ne kadar üretken olursak olalım, sevdiklerimize zaman ayırmak, dinlenmek, yenilenmek ve hayatı hissetmek de bir o kadar değerlidir. Bunun için ise iyi bir zaman planlaması, öncelik belirleme becerisi ve belli bir yaşam disiplini gerekir. Aksi halde “çalışmak” bir gelişim aracından çok, yavaş yavaş içimizi tüketen bir döngüye dönüşebilir.
Kime Emek Veriyorsun?
Fazla çalışmak kötüdür diyorsan, önce şunu sor:
“Bu çalışmadan kim faydalanıyor?”
Eğer bu emek sadece başkalarını zenginleştiriyorsa, sadece bir kurumun çarkını döndürmek içinse, evet sorgulanmalıdır.
Ama eğer bu emek senin gelişimini sağlıyorsa, seni daha bilgili, daha becerikli, daha vizyoner biri yapıyorsa; işte o zaman buna “fazla çalışma” değil, kişisel yatırım denir.
Ve unutma:
Kendin için çalışıyorsan, asla boşa çalışmış sayılmazsın.