Yıllardır aynı döngüdeyiz. Deprem oluyor, birkaç günlüğüne herkes tedirgin oluyor, sonra unutuluyor. Ama o unutulan şey bir gün çok ağır bir bedelle karşımıza çıkacak. İstanbul ve benzeri şehirlerde, milyonlarca insan resmen riskin içinde yaşıyor. Üstelik bunu bile bile yapıyoruz.
Bu durumu değiştirmek artık bir tercih değil, bir zorunluluk. Konu sadece depremler değil. Aşırı nüfus yükü, iletişimden ulaşıma, sağlıktan eğitime kadar tüm şehir altyapılarını zorluyor. Büyükşehirler artık taşıyamıyor.
Sadece Binaları Değil, Yaşamı da Dönüştürmeliyiz
Evet, yıllardır “kentsel dönüşüm” konuşuluyor. Ama yeni yapılan binalar, yine aynı bölgelere, aynı kalabalığın ortasına inşa ediliyor. Beton yenileniyor ama risk devam ediyor. Çünkü asıl mesele sadece binaların sağlamlığı değil; o binalarda kimlerin, kaç kişinin yaşadığı.
İstanbul’un nüfusu 16 milyona dayandı. Altyapı kapasitesi, günlük hareketliliği, ulaşımı, trafiği artık bu yükü taşıyamıyor. Hele ki olası bir büyük depremde, bu kadar insanı aynı anda kurtarmak, tahliye etmek, sağlık hizmeti sunmak neredeyse imkânsız hale gelecek.
Gerçekçi ve Uygulanabilir Bir Çözüm: Devlet Destekli Yeniden Yerleşim Planı
Bu noktada çözüm basit değil, ama çok net: Devletin liderliğinde planlı, teşvikli ve uzun vadeye yayılan bir nüfus dağılım politikası başlatılmalı. Benim önerim şu:
1. Güvenli Şehirlerde Ücretsiz Konut ve Taşınma Desteği
Deprem riski taşıyan bölgelerde yaşayan vatandaşlara, güvenli şehirlerde ücretsiz konut tahsisi yapılmalı. Taşınma masrafları devlet tarafından karşılanmalı. Bu sadece bir konut projesi değil, bir toplumsal koruma programı olmalı.
2. Uzaktan Çalışabilene Standart Hak
Eğer çalıştığın iş uzaktan yapılabiliyorsa, neden riskli bir şehirde yaşamaya devam edesin? Devlet, uzaktan çalışma modelini teşvik etmeli, hem çalışanı hem işvereni bu sürece adapte etmeli. Bu model zaten pandemiyle denenmiş ve başarılı olmuşken, neden kalıcı hale gelmesin?
3. Yüz Yüze Çalışanlar İçin Yeni Üretim Alanları
Her meslek uzaktan olmaz, biliyoruz. Ama o zaman da devlet devreye girip, güvenli şehirlerde organize sanayi bölgeleri, kamu kampüsleri, üretim merkezleri oluşturmalı. Çalışanlara da “yerini ben göstereceğim, taşınmanı ben sağlayacağım” demeli.
4. Aileler ve Çocuklar İçin Eğitim ve Uyum Desteği
Yeni bir şehre taşınan ailelerin çocukları eğitimde geride kalmamalı. Okul yerleştirmeleri, burslar, uyum sürecinde psikolojik destek gibi çözümlerle bu geçiş kolaylaştırılmalı. Bu sadece barınma değil, yaşama entegre olma meselesidir.
Peki, Bunların Bütçesi Nereden Gelecek?
Burası en çok sorulan ve en kolay bahane edilen kısım. Ama şunu net söyleyelim:
Son 20 yılda bu ülkede 300’den fazla AVM, 500’ün üzerinde gökdelen, yüzlerce mega proje hayata geçirildi. Bunlara kaynak bulan devlet, hayat kurtaracak projelere mi bütçe bulamayacak?
Bu bir öncelik meselesi. İstendiğinde nasıl bütçeler yaratıldığını hepimiz gördük. Yeter ki niyet olsun, siyasi irade olsun, samimiyet olsun.
Bahanelerle Değil, 10 Yıllık Bir Planla Bu Dönüşüm Mümkün
Kimse bir günde İstanbul’u boşaltamaz. Kimse herkesi zorla taşınmaya da zorlamaz. Ama 10 yıllık gerçekçi bir planla, her yıl %3-5’lik bir nüfus kaydırmasıyla bile büyük fark yaratılabilir. Bu plan şunları hedefleyebilir:
- Büyükşehirlerdeki nüfusu kademeli olarak azaltmak,
- Altyapı üzerindeki baskıyı hafifletmek,
- Yeni yerleşim bölgelerinde planlı, güvenli şehirleşme sağlamak.
Sonuç: Bu Ülkenin Geleceği Betonla Değil, İnsanla Kurulur
Afetlere karşı en büyük savunma duvarı, önceden alınan akıllı kararlar ve toplumu merkeze alan planlardır. Bu bir “göç” projesi değil, bir “geleceği koruma” hareketidir.
Bugün başlatılacak bir plan, yarının hayat kurtaran politikası olur. Deprem geldiğinde “neden kimse bir şey yapmadı?” dememek için, bugün bir şey yapmak zorundayız.
Kentsel dönüşüm değil, yaşam dönüşümü.
Göç değil, planlı geçiş.
Panik değil, önlem.
Yapılabilir. Yapmalıyız.