Yalnızca sayı üstünlüğüne dayanan liderlik, bir toplumun gerçekten ihtiyaç duyduğu şeyleri göz ardı edebilir.
Bir Yorumu Takiben Doğan Soru
Geçmişte seçimler, liderlik ve insanların çoğu zaman akılla değil duygularla karar verdiği üzerine birkaç makale yazdım. Pek fazla ilgi görmediler, ama yine de düşünen her okuyucuya saygım sonsuz. Yakın zamanda bir sosyal medya platformunda rastladığım bir yorum, bu konuyu tekrar düşünmeme sebep oldu.
Yorum şöyle diyordu:
“Çoğunluğa dayalı bir sistem, hiçbir zaman azınlık için iyi işlemez.”
Aslında bu çok yerinde bir tespit. Bu tür sistemlerde yetki, sayıca fazla olanların seçtiklerine verilir. Bu basit matematik. Ama asıl mesele şu: Bu insanlar gerçekten bilinçli ve isabetli kararlar verebilecek durumda mı?
Ya Çoğunluk Hazır Değilse?
Bir ülkenin çoğunluğu yeterince eğitimli değilse, kolay yönlendirilebiliyorsa, sadece kendi çıkarını düşünüyorsa, farklı yaşam tarzlarına karşı tahammülsüzse ve yeni fikirlere kapalıysa ne olur? Bu kitle, sürekli olarak toplumu daha ileriye taşıyacak liderleri seçebilir mi?
Bu sorunun cevabını bulmak için daha temel bir soruyu sormamız gerekiyor.
Bir Ülkenin Başarılı Olması İçin Ne Gerekir?
Bir toplumun büyüyüp gelişmesi için beş temel koşul vardır:
- İstikrarlı ve verimli bir ekonomi
- Sağlıklı ve iş birliğine dayalı uluslararası ilişkiler
- Gıda, enerji ve savunma alanlarında bağımsızlık
- Tehdit etmekten ziyade koruyan güçlü bir askeri varlık
- Eğitim, bilim, sanat ve kültürde mükemmeliyet
Bu niteliklere sahip ülkeler, genellikle içten çökmez ve dışarıdan da kolayca boyun eğdirilemez.
Yanlış Liderlik Doğru Sonuçlar Verebilir mi?
Şimdi, bilgi, vizyon hatta temel empati yoksunu bir kitle tarafından seçilen bireylerin yönettiği bir toplumu hayal edin. Bu liderler yukarıda saydığımız beş niteliği sağlayabilir mi? Çoğu dürüst gözlemci bunun mümkün olmadığını söyleyecektir.
Ne yazık ki, dünya genelinde bu durumun pek çok gerçek örneği mevcut. Bozuk sistemler, durgun ekonomiler, bitmeyen çatışmalar ve harcanan potansiyeller görüyoruz. Özellikle Ortadoğu’daki Arap coğrafyasına baktığımızda örneklerin sayısı oldukça fazla.
Ancak iki dikkat çekici istisna var. İsrail, vatandaşlarının büyük çoğunluğunun nispeten iyi eğitimli olduğu, sivil hayatta aktif rol aldığı ve bilinçli bir toplum modeline yakınlığıyla olumlu bir örnek olarak öne çıkıyor. Öte yandan, Suudi Arabistan tamamen farklı bir yapıya sahip. Geniş katılımlı bir seçim sistemi olmasa da, son dönemde yönetime gelen liderler vizyon, eğitim ve uzun vadeli planlama gibi nitelikleri taşıdığı için birçok alanda gözle görülür ilerlemeler sağlanmış durumda.
Ne yazık ki, bölgedeki diğer pek çok ülkeye baktığımızda ise hayal kırıklığına alışmak zorunda kalıyoruz. Benzer örnekler Afrika, Asya ve Güney Amerika’nın çeşitli bölgelerinde de görülüyor.
Daha Sağlıklı Toplumlar İçin Farklı Bir Model
Olası bir çözüm, iyi eğitimli ve vizyon sahibi bir azınlığın ülkeyi belli bir süreliğine yönetmesidir. Bu kalıcı bir el koyma değildir. Toplum, belli bir bilinç ve yeterlilik seviyesine ulaşana kadar geçici bir modeldir.
Bu fikir kulağa adaletsiz ya da otoriter gibi gelebilir. Ancak bu güç arzusu değil, mantık temellidir. Bazen daha iyi bir sisteme ulaşmak için geçici fedakârlıklar ya da farklı liderlik biçimleri gerekebilir.
Daha Seçici Bir Katılım Modeli
Eğer kapsayıcı katılım ilkesine gerçekten inanıyorsak, o zaman katılım koşullarının da evrilmesi gerekebilir. Oy hakkı koşulsuz olarak herkese tanınmak yerine, en azından bir lise mezuniyetini tamamlamış olmak ya da temel ulusal konulara dair bir anlayış göstermek gibi asgari şartlar düşünülebilir.
Bu yeterliliği ölçmek için bir sınav geliştirilebilir. Bu sınav, adaleti ve geçerliliği sağlamak için yaş gruplarına göre farklı zorluk seviyelerinde tasarlanabilir. Minimum kriterleri karşılamayan kişiler ise yönetim kararları konusunda oy kullanamaz.
Biliyorum, bu kulağa kısıtlayıcı ya da insan haklarına aykırı gibi gelebilir. Evet, bu tür bir sistem bazı güç odakları tarafından kötüye de kullanılabilir. Ancak nüfus büyük olduğunda, daha süzülmüş bir yaklaşım daha sağlıklı kararların önünü açabilir. Bu dışlayıcılıkla değil, hazırlıkla ilgilidir.
Sorun Sistem Değil, Hazırlık Seviyesi
Özetle, çoğunluk bilgi, eleştirel düşünme ve empati gibi temel becerilerden yoksunsa, onların kararlarına dayanan her sistem istikrarsız hale gelir. Sorun sistemin kendisinden çok, o sistemin işlediği ortamdır.
Bu yazıda yer alan hiçbir ifadenin, herhangi bir bireye ya da gruba hakaret etmek amacı taşımadığını belirtmek isterim. Buradaki fikirler mantıklı ve tarafsız bir bakış açısıyla sunulmuştur. Lütfen siz de önyargısız bir şekilde değerlendirin, görüşlerinizi paylaşın ve saygılı bir tartışma ortamına katkı sağlayın.
Zor sorular sormalı, zor fikirleri tartışmalıyız. Çünkü nihayetinde amaç kontrol etmek değil, daha iyi bir toplum inşa etmektir.